یادداشت

زلزله آب

کاهش ٧۵ درصدی بارش باران از یک طرف و افت سالانه یک متر از منابع آبی زیرزمینی در برخی نقاط دشت مشهد از سوی دیگر وضعیت بحرانی را به لحاظ ساختاری و خشکسالی برای این دشت رقم زده است.

زهرا اسکندریان- شهرآراآنلاین، کاهش ٧۵ درصدی بارش باران از یک طرف و افت سالانه یک متر از منابع آبی زیرزمینی در برخی نقاط دشت مشهد از سوی دیگر وضعیت بحرانی را به لحاظ ساختاری و خشکسالی برای این دشت رقم زده است. با این حال این خشکسالی علاوه‌بر فرونشست سطح زمین، تأثیر بسزایی در تحریک

گسل‌ها دارد.
آسمان‌ نامهربان این سال‌های مشهد، رفتارهای غیراستراتژیک شهروندان و مسئولان و بی‌برنامه‌بودن در استفاده از آب‌ و انرژی، برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی و … فرونشست زمین را در پی داشته است.
فرونشست دشت مشهد موضوعی است که از سال‌ها پیش مطرح شده که ایجاد درز و شکافی به طول چندین کیلومتر در شهر یا اطراف آن را به همراه دارد. به‌دنبال آن بسیاری از زیرساخت‌ها نیز دچار مشکل می‌شود. زلزله و تحریک گسل نیز یکی از دردسرهایی‌ است که افت و کاهش آب‌های زیرزمینی از تبعات
آن است.

تحریک گسل‌ها
رئیس مرکز تحقیقات زمین‌لرزه‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد در این باره به خبرنگار شهرآرا می‌گوید: برداشت آب‌های زیرزمینی بر وقوع زلزله تأثیر دارد، اما میزان تأثیر آن را نمی‌توان به‌راحتی تخمین زد.
کیوان حسینی ادامه می‌دهد: باید برای میزان تأثیرگذاری این موضوع تنش‌هایی که بر روی گسل وجود دارد، اندازه‌گیری شود.
وی اظهار می‌کند: برآورد میزان تأثیر برداشت آب‌های زیرزمینی بر تحریک گسل‌ها کار ساده‌ای نیست، اما در عین حال برداشت آب‌های زیرزمینی بر تحریک گسل‌ها تأثیر دارد، زیرا با برداشت آب، سطح تعادل نیروهای منطقه به‌هم می‌خورد.
رئیس مرکز تحقیقات زمین‌لرزه‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه این برهم‌خوردن سطح تعادل منطقه روی گسل‌های نزدیک به آن اثرگذار است، ادامه می‌دهد: مدت‌هاست موضوع فرونشست دشت مشهد و بقیه دشت‌ها در کشور به‌دلیل خشکسالی مطرح است و خطرات بسیاری وجود دارد، به این صورت که ممکن است درز و شکاف طولانی در مناطق مسکونی ایجاد شود.
وی درباره نوع اندازه‌گیری تأثیرات خشک‌سالی بر تحریک گسل‌ها می‌گوید: باید همه داده‌ها پایش شود و تغییرات نشست، تغییرات تجمع تنش و … اندازه‌گیری شود. این موضوع روندی طولانی است، اما می‌توان میزان تأثیرگذاری را تا حدی تخمین زد.
حسینی همچنین درباره نقشه تدقیق گسل‌ها در مشهد می‌گوید: این نقشه مطالعه حریم گسل‌هاست که با مطالعه دقیق روی گسل‌های مشهد، می‌توان به‌صورت ایمن‌تری در شهرسازی و مسائل عمرانی عمل کرد.

٢۵٠٠ حلقه چاه غیرمجاز
مدیر دفتر مطالعات منابع آب شرکت آب منطقه‌ای خراسان رضوی نیز در گفت‌وگو با شهرآرا با اشاره به ٢۵٠٠ حلقه چاه غیرمجاز در دشت مشهد اظهار می‌کند: این چاه‌ها عمدتا با دبی‌های کم و فصلی هستند که بیشتر در فصل تابستان از آن‌ها آب برداشت می‌شود؛ با این حال سالانه حدود ٨٠ میلیون مترمکعب آب از این تعداد چاه غیرمجاز برداشت می‌شود.
احمد قندهاری با بیان اینکه ۶۵٠٠ حلقه چاه مجاز نیز در دشت مشهد وجود دارد، می‌گوید: دشت مشهد از مهم‌ترین دشت‌های استان است که به لحاظ جمعیتی سهم بسزایی در اسکان جمعیت دارد و از نظر اشتغال و صنعت نیز دارای اهمیت است.
همچنین می‌توان گفت که مشهد از لحاظ موقعیت بارگاه امام رضا(ع) نیز مهم‌ترین دشت کشور به حساب می‌آید، زیرا سالانه بیش از ٢٠ میلیون نفر زائر به مشهد مقدس مشرف می‌شوند.
وی با بیان اینکه اتکای دشت مشهد در حوزه آب فعلا به منابع زیرزمینی است، می‌گوید: با‌توجه‌به این مسائل نگه‌داری و حفظ این دشت از مهم‌ترین وظایف مسئولان و مردم است.
قندهاری بیان می‌کند: به‌دلیل برداشت‌های بسیاری که از این دشت می‌شود، سالانه با افت‌های جدی آب در این دشت رو‌به‌رو هستیم، به‌طوری‌که در بعضی مناطق دشت مشهد سالانه یک متر افت منابع زیرزمینی داریم.

فرونشست زمین
مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه‌ای استان با بیان اینکه افت سطح آب زیرزمینی، نشست زمین را در پی دارد، می‌گوید: در فاصله بین مشهد و چناران که میزان آب زیرزمینی به‌شدت افت داشته، نشست سطح زمین را به‌طور شدیدی شاهد هستیم که اتفاقا اتکای تأمین آب شرب هم در همین
دو نقطه است.
قندهاری ادامه می‌دهد: طی سه سال گذشته به‌دلیل مراقبت بیشتر مردم و قراردادن کنتورها بر چاه‌های آب، شاید بخشی از این افت یا سرعت افت در برخی مکان‌ها کنترل شده باشد. وجود چاه‌های غیرمجاز در دشت مشهد معضل جدی است که برداشت آب به‌صورت بی‌رویه و خارج از ضابطه از این دشت‌ها انجام
می‌شود.
وی با بیان اینکه عمده مشکل در مشهد مربوط به اضافه‌برداشت چاه‌های مجاز است، اظهار می‌کند: خوشبختانه نصب کنتورهای هوشمند تا حدودی این موضوع را کنترل کرده است.
قندهاری می‌افزاید: نشست زمین که به‌دلیل افت آب‌های زیرزمینی اتفاق می‌افتد، به زیرساخت‌ها آسیب جدی می‌رساند. در برخی از سطوح زمین آسیب بسیار شدیدی ایجاد شده که حتی شاهد ترک‌هایی به طول هشت کیلومتر در استان و مشهد بوده‌ایم. این‌گونه مشکلات تقریبا غیر‌قابل‌جبران هستند.

تأثیر سد‌های سنگین بر ایجاد زلزله
مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه‌ای استان همچنین درباره تأثیر برداشت آب‌های زیرزمینی بر تحریک گسل‌ها می‌گوید: برخی گسل‌ها در مسیر آب رودخانه‌ها هستند و برخی بارگذاری‌های سنگین روی زمین، مانند احداث سدهای سنگین، معمولا باعث ایجاد زلزله‌ها و حرکت خفیف لایه‌های زمین
می‌شود.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *